علاج : نظر كنند كه ماده در نفس مقعد است يا از عضوى مىآيد : اگر از عضوى مىآمده باشد ، به تنقيهء بدن و آن عضو كوشند . و اگر در نفس مقعد محتقن بود ، به تنقيهء نفس او كوشند ؛ چنان‌چه در زحير بيان يافته . و قى نفع تمام دارد . و شيافات ، سودمند است . و باشد كه به حجامت قطن حاجت آيد . بايد دانست كه در همهء اقسام ، بر عصعص محجمه نهادن و خون كشيدن و سركه و روغن گل بر مقعد ماليدن نفع كلى دارد . و كذلك حبّ الرمان با روغن شفتالو يا صبر به شراب آميخته به موم و روغن گل يا روغن دانهء زردآلو طلا نمودن . [ 1152 ] تنبيه : امراض مقعد ، عسر البرء است جهت آنكه مجرى و منصبّ فضلات است بالطبع به واسطهء سفل مكان . و ايضا كثير الاعصاب و قوى الحس است [ و لذا ] به اندك ايذا متالم مىگردد . و كثرت الم ، مخصوص به جذب مواد است . عصعص ، استخوان نشست‌گاه را گويند و آن را « عظم العجب » نيز نامند .